|
|
ENDÜSTRİYEL TASARIM NEDİR?
Tasarım, bir ürünün tamamının veya bir parçasının çizgi,
şekil, renk, biçim, doku, malzemenin esnekliği veya
süslemesi gibi insan duyuları ile algılanabilen çeşitli
unsur veya özelliklerin oluşturduğu görünümdür.
Bilgisayar programları ve yarı iletkenlerin topografyaları
hariç olmak üzere, endüstriyel yolla veya elle üretilen
herhangi bir nesnenin yanı sıra bileşik bir sistem veya bunu
oluşturan parçaları, setler, takımlar, ambalajlar gibi
nesneleri, birden çok nesnenin veya sunuşun bir arada
algılanabilen bileşimleri, grafik sembolleri ve tipografik
karakterleri içine alan ürün yelpazesinde yer alan ürünlerin
kendilerinin veya bir parçasının yenilik ve ayirt edici
niteliğe sahip olmak şartıyla dış görünümlerinin koruma
kapsamı altına alınmasıdır.
ENDÜSTRİYEL TASARIMIN KORUMA SÜRESİ NEDİR?
Başvuru sahibi, tasarımı veya tasarımın uygulandığı ürünün
tescilini 4 defa yenilemek suretiyle 25 yıla kadar üretme
hakkına sahip olmaktadır.
ENDÜSTRİYEL TASARIMIN KORUMA KAPSAMI NEDİR?
Endüstriyel Tasarım koruması;
-Üretim yöntemi
-Ürünün kullanım amacı
-Teknik faydaları
-Fonksiyonel özellikleri
Gibi konuları kapsamamaktadır. Sadece ürünün şekil, biçim,
malzeme vb. görünüşüne yansıyan özelliklerini içerir.
ENDÜSTRİYEL TASARIM TESCİLİNDE YETKİLİ MERCİ NEDİR?
Tasarımların tescili için yetkili merci Türk Patent
Enstitüsü’dür.
ENDÜSTRİYEL TASARIMIN KORUNABİLMESİNİN ŞARTLARI NELERDİR?
Bir tasarımın hukuki korunmasının sağlanması için bazı
unsurları içermesi gerekir.
A) Yenilik
Bir tasarımın aynısı, başvuru tarihinden ve rüçhan
tarihinden önceki 12 ay içerisinde dünyanın herhangi bir
yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yenidir. Kamuoyuna
Sunma; Sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme,
kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı
faaliyetleri kapsar.Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda
farklılık gösteriyorlarsa aynı kabul edilir.
Karşılaştırılan tasarımlar hem yan yana konulur, hem de ayrı
ayrı bakılarak değerlendirilir.
B) Ayırt edici nitelik
Ayırt Edici Nitelik; Bir tasarımın ayırt edici niteliğe
sahip olması, bu tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde
yarattığı genel izlenim ile herhangi bir tasarımın yine
bilgilenmiş kullanıcıda yarattığı genel izlenim arasında
belirgin bir farklılığın olması anlamındadır. Eğer böyle bir
fark yoksa tasarım ayırt edici niteliğe sahip değildir.
Tasarımın özelliğine bağlı olarak, nihai bir tüketici veya
konu ile ilgili uzman bir kişi bilgilenmiş kullanıcı
olabilir.
Örnek: Bir makinanın içindeki bir parça veya tamir esnasında
değiştirilen bir mekanik parça konusunda, tüketici yerine o
parçayı değiştiren kişi bilgilenmiş kullanıcıdır.
ÜRÜNDEN BAĞIMSIZ OLAN BİR ENDÜSTRİYEL TASARIM KORUMA
ALTINA ALINABİLİR Mİ?
Bir tasarımın, ayırt edici nitelik bakımından diğer
tasarımlardan göstermesi gereken farklılığın derecesi
belirgin bir farklılık şeklinde olmalıdır.
1) Ürün veya ürün parçası
Üründen bağımsız olan bir tasarım hukuki himaye görmez.
Koruma görecek olan tasarımın, bir ürün veya parçasına
uygulanması gerekir (KHK m. 3 b. a; m. 26/II).
KHK’de ürün olarak; nesne, bileşik sistem veya bu sistemin
parçaları, set, takım, ambalajlar, birden çok nesne veya
sunuşun bir arada algılanabilen bileşimleri, grafik
semboller ve tipografik karakterler olarak sayılmıştır (m. 3
b. b).
2) İnsan duyuları ile algılanabilen görünüm
Tasarım, ürünün görünümü ile ilgili bir kavramdır. Tasarımın
özellikleri, insanın görme duyusu yanında diğer duyuları ile
de algılanabilir.
KORUMA KAPSAMI DIŞINDA TUTULAN TASARIMLAR NELERDİR?
-Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı tasarımlar,
-Teknik fonksiyonunun gerçekleştirilmesinde, tasarımcıya,
tasarıma ilişkin özellik ve unsurlarda hiç bir seçenek
özgürlüğü bırakmayan tasarımlar,
-Tasarlanan veya tasarımın uygulandığı ürünü, başka bir
ürüne mekanik olarak monte edebilmek veya bağlayabilmek için
ancak zorunlu biçim ve boyutlarda üretilebilen tasarımlar
koruma kapsamı dışındadır.
ENDÜSTRİYEL TASARIM BELGESİNİN SAĞLADIĞI HAKLAR NELERDİR?
Tasarımın kullanılması hak ve yetkileri münhasıran tasarım
hakkı sahibinindir. Üçüncü kişiler, tasarım hakkı sahibinin
izni olmadan koruma kapsamındaki tasarlanan veya tasarımın
uygulandığı bir ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz,
sözleşme yapmak için icapta bulunamaz, ithal edemez, ticari
amaçlı kullanamaz veya bu amaçlarla elde bulunduramaz.
ENDÜSTRİYEL TASARIM TESCİLİNİN AŞAMALARI NELERDİR?
Tasarım tescili için müracaat dilekçesinin enstitüye
sunulmasından itibaren 2 ay içinde şekli açıdan ön inceleme
tamamlanır ve bültende yayına çıkar. Tasarımın bültende
yayınından itibaren 6 aylık bir askı süresi vardır. Bu süre
içinde 3.kişiler tasarımın yeni olmadığından veya tescil
edilebilir olmadığından bahisle itiraz edebilirler. Eğer
herhangi bir itiraz olmazsa kesinleşir ve müracat sahibine
belgesi verilir.
ENDÜSTRİYEL TASARIM BELGESİ HAKKI ÜZERİNDE YAPILABİLECEK
İŞLEMLER NELERDİR?
Endüstriyel tasarım belgesi hakkı devredilebilir, lisans
sözleşmesi yoluyla kiralanabilir, veraset yolu ile varislere
intikal edebilir, yada rehin edilebilir. Endüstriyel tasarım
belgesi üzerinde yapılan devir, lisans, veraset ve intikal,
rehin gibi tasarruflarla, adres ve unvan değişikliklerinin
üçüncü kişilere karşı hüküm ifade edebilmesi için,
Endüstriyel tasarım siciline kayıt edilmesi gereklidir.
Bunun için de, bu değişiklikler Türk Patent Enstitüsü’ne
bildirilmelidir.
TASARIM TESCİLİ İÇİN BAŞVURUSU İÇİN GEREKLİ BELGELER
NELERDİR?
Başvuru için gerekli olan belgeler şunlardır :
a) Başvuru dilekçesi,
b) Başvuru ücreti,
c) Tasarımı açıklayan tarifname
d) Ürünlerin açık ve net resimleri (görsel anlatım),
e) Tasarımcıya ait bilgiler.
Bu belgelerin tamamının başvuru esnasında verilmesi
durumunda başvuru tarihi, kesinleşmiş olacaktır. Tasarımın
başvuru sahibinin tüzel kişi olması halinde, noterden onaylı
imza sirküleri de Enstitü’ye verilmelidir.
TASARIM TESCİLİ BAŞVURUSUNUN AYRINTILI AŞAMALARI
NELERDİR?
BAŞVURUNUN İNCELENMESİ AŞAMASI
Tasarım tescil başvurusu Türk Patent Enstitüsü
tarafından; şekli, başvuruda bulunma hakkı, rüçhan hakkı ve
mutlak red nedenleri (kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı
tasarımlar gibi) bakımından incelenir.
Enstitü yapacağı inceleme sonucunda aşağıda belirtilen
kararlardan birini verir:
a) Tescil talebinin geri çevrilmesi,
b) Herhangi bir eksikliğin olmadığına karar verirse,
başvurunun kesinleşmesi,
c) Eksikliklerin yönetmelikte öngörülen süre içinde
giderilmesi.
TESCİL VE YAYINLAMA
Gerekli kanuni şartlar yerine getirilmiş ve başvurunun geri
çevrilmesini gerektirecek bir neden yoksa başvuru tarihi
kesinlik kazanmış olmakla, tasarım sicil’ine kayıt edilir.
Sicile kaydı yapılmış tasarımlar, aylık çıkmakta olan Resmi
Endüstriyel Tasarımlar Bülteninde yayımlanır. Yayım süresi 6
aydır.
Kayıt ve yayın işlemi, KHK ve Yönetmelikte öngörülen şekil,
şartlar ve unsurları da kapsamak üzere yerine getirilir.
Başvurunun yayınlanması hukuki sonuçlar doğurur.
Tasarım tescil başvurusu sahibi eğer dilerse, referans
tarihinden başlamak ve 30 aydan uzun olmamak üzere, başvuru
sırasında yayının ertelenmesi talebinde bulunabilir.
Yayın erteleme talebi bulunan ve başvuru tarihi kesinleşmiş
olan başvurunun sicil kaydı yapılır, ancak gerek tasarımın
görsel anlatımı gerekse başvurunun diğer belgeleri kamu
incelemesine kapalı tutulur.
İTİRAZ VE İNCELENMESİ
İlanı yapılmış bir tasarımla ilgili olarak, gerçek veya
tüzel kişiler ile ilgili meslek kuruluşları gerekçelerini
açıkça belirtmek ve ilgili yönetmelikte öngörülen şartları
yerine getirmek koşuluyla, tasarım belgesinin verilmesine
karşı Enstitü nezdinde itiraz edebilir.
Bu itirazların yazılı olarak ve ilan tarihinden itibaren
altı ay içinde yapılması zorunludur. Ayrıca, yapılacak olan
itirazın nazara alınması için, Yönetmelikte öngörülen itiraz
ücretinin de ödenmesi gerekir.
Enstitü itirazları incelerken gerekli gördüğü takdirde,
tarafların itiraz ve savunmalarını ilgili taraflara iletir
ve yazılı görüşlerini alır.
Enstitü itirazları inceledikten sonra aşağıda belirtilen
kararlardan birini verir:
a) Şekli bir işlemin yerine getirilmediği veya eksik
yapıldığına ve bu eksikliklerin giderilmesine,
b) Tasarım belgesinin verilmesi ile ilgili işlemlerin
geçersizliğine,
c) Eksikliklerin yapıldığı yere kadar geriye dönülmesi ve
işlemlerin yeniden yapılmasına,
d) Tasarım belgesinin iptaline.
Tasarım belgesinin iptal kararı ilgili bültende yayınlanır.
TESCİLİN SONUÇLARI VE TASARIMLARIN KORUMA SÜRESİ NEDİR?
Tescili yapılmış tasarım sahibine, “Endüstriyel Tasarım
Tescil Belgesi” verilir.
Tescil kurucu etki sağlar. Tescille sağlanan hukuki sonuçlar
şunlardır:
a) KHK ile sağlanan tasarım koruması, tasarım tescili ile
elde edilir.
b) Tescil ile tasarım hakkının koruma kapsamı belirlenir.
c) Tescil ile tasarım hak sahipliği oluşur. Bundan sonra
tasarım hakkı sahibi mutlak hak sahibi olur.
Tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden
itibaren 5 yıldır. Anılan süre beşer yıllık dönemler halinde
yenilenmek üzere toplam 25 yıla kadar uzatılır.
TASARIM SAHİBİNİ KORUYAN İSTİHKAK DAVASI AÇILABİLİR Mİ?
Gerçek veya tüzel kişiler tasarım hakkı talebinde
bulunabilirler. Tasarım hakkı sahibi, tescile konu tasarımı
veya tasarımın uygulandığı ürünü üreten, piyasaya sunan,
satan, sözleşme yapmak için icapta bulunan, ticari amaçlı
kullanandır.
Tasarımcı ise, tasarımı gerçekleştiren kimsedir. Ekip
çalışması sonucunda ortaya çıkan tasarımlarda tasarımcıların
isimlerinin tek tek belirtilmesi gerekmektedir. Tasarım
hakkı talep eden ile tasarımcının farklı olması durumunda,
aradaki ilişki başvuru esnasında beyan edilmelidir.
Tasarımcının birden çok olması halinde, taraflar arasında
aksine bir anlaşma yoksa tasarımcılar müşterek mülkiyet
hükümleri çerçevesinde hak sahibidirler. Her hak sahibi
diğerinden bağımsız olarak aşağıdaki işlemleri kendi adına
yapabilir.
Gerçek tasarım sahibi veya halefi, haksız tasarım sahibine
veya onun halefine, tasarım incelemesi devam ederken
başvurunun gasp edilmesi nedeniyle istihkak davası
açabilirler. Yetkisiz kişiden başvurma hakkını devralmış
kişinin iyi niyeti korunmaz, ona karşı da aynı dava
yöneltilebilir.
Gerçek tasarım sahibi; haksız başvuru sahibine tasarım
tescil belgesi verilmişse, tasarımın kendisinin
devredilmesini dava yoluyla isteyebilir.
Dava, tescilli tasarım hakkının ilan tarihinden itibaren iki
yıl içinde, kötü niyetin varlığı halinde tasarımın koruma
süresinin sonuna kadar açılabilir.
TASARIM HAKKININ KORUNMASI NASIL OLUR?
Tasarım hakkı iki yüze sahiptir. Bu hakkın olumlu yüzü
sahibine kullanma ve olumsuz yüzü ise, tasarımın başkası
tarafından izinsiz kullanılmasını menetmek yetkisini tasarım
sahibine vermesidir.
Tasarım başvurusu ve tasarım tescil belgesi, sahibine hukuki
koruma sağlar.
Tasarım hakkının korunması, hukuk davaları ve/veya ceza
davalarına konu olabilir.
Hizmet İlişkisinde Hak Sahibi
Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi
anlaşılmadıkça memur, hizmetli ve işçilerin işlerini
görürken tasarladıkları tasarımların sahipleri bunları
çalıştıranlardır.
Sözleşmesi gerektirmediği halde işyerindeki bilgiler ve
araçlardan faydalanmak suretiyle bir tasarım yapan memur,
hizmetli ve işçinin yaptıkları tasarımın sahipleri bunları
çalıştırandır.
Bu takdirde, memurun, hizmetlinin ve işçinin yaptığı
tasarımın önemi gözönüne alınarak tespit edilecek bir bedele
hakkı olur.
Üniversite Mensuplarının Tasarımları
Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksekokullarda bilimsel
çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının tasarımları
üzerindeki hak, öğretim elemanlarına aittir.
Hizmet Sözleşmesi Dışında Kalan Sözleşmelerde Hak Sahipliği
Hizmet sözleşmesi dışında kalan iş görme sözleşmeleri
çerçevesinde yapılan tasarımlarda hak sahibi aksine bir
anlaşma yoksa işi veren kişidir.
Endüstriyel Tasarım Belgesi isteme hakkına sahip kişiler
adına vekalet almaya yalnızca TPE siciline kayıtlı Marka ve
Patent Vekilleri yetkilidir.
TÜRKİYE’DE TESCİL EDİLEN ENDÜSTRİYEL TASARIM’IN TÜM
DÜNYADA GEÇERLİ MİDİR?
Türkiye'de başvurusu yapılan ve tescil edilen bir tasarım
sadece Türkiye sınırları içinde koruma hakkından yararlanır.
Bu nedenle, ayrıca, koruma istenilen her ülkede, o ülkenin
mevzuatına göre başvuruda bulunulması gerekmektedir.
AVRUPA BİRLİĞİ TASARIM BAŞVURUSU NEDİR?
12/12/2001 tarihinde Avrupa Konseyi tarafından kabul
edilen Topluluk Tasarım Tescili 01/4/2003 tarihi itibariyle
uygulanmaya başlanmıştır. Buna göre tek bir başvuru ile
AB'ne üye 25 ülkede tasarım tescili almak mümkün olmaktadır.
İşlemler, İspanya'nın Alicante şehrinde bulunan OHIM
tarafından yürütülmektedir.
Tek başvuru ile koruma maliyet ve zaman yönünden avantaj
sağlamıştır.Ayrıca hukuksal korumadaki tecavüz ve
hükümsüzlük konularını da tek yerden hükme bağlama
kolaylığını beraberinde getirmiştir.
Tescilli Tasarım haklarında koruma 5 yıl dır ve 4 kez
yenilenme hakkı vardır. Toplam 25 yıl dır. Yenileme işlemi
de tek bir başvuru ile yapılmaktadır.
|
